Dostępne zagadnienia z Pedagogiki porównawczej

Wizja szkoły przyszłości niewiele odbiega od wizji tworzonych przez przedstawicieli różnych koncepcji i prób przebudowy szkoły tradycyjnej. A następnie jej w mniejszym lub większym stopniu modyfikowanych odmian.

• progresywistycznej, nowego wychowania
• esencjalistycznej oraz ustawicznie doskonalonej z wyjątkiem alternatywnej i zintegrowanej

To co tych zamysłach i próbach przebudowy stanowiło novum dotyczyło takich kwestii i postulatów jak:

• przygotowanie absolwentów do mobilności społeczeństwa i zawodowej wymaganej przez zmiany dokonujące się w życiu gospodarczym, społecznym i kulturowym.
• integracja kształcenie ogólnego i zawodowego na szczeblu szkoły średniej poszerzenie zakresu i przyśpieszenie tempa reformowania planów i programów nauki szkolnej a także studiów.
• łączenie edukacji formalnej i nieformalnej oraz podporządkowanie pracy szkoły dyrektorowym edukacji ustawicznej.
• likwidacja dysproporcji między poziomem z niekiedy zakresem kształcenia na wsi oraz w mieście silny nacisk na rozwój talentów u dzieci i młodzieży a z drugiej strony otaczanie rozbudowanymi formami opieki i pomocy uczniów borykających się z trudnościami w nauce.
• informatyzowanie nauczania, na co jednak zaczęto zwracać uwagę dopiero w ostatniej dekadzie XX w.

Powinna to być szkoła kształtowana zarówno przez powołane do tego władze i nauczyciele, jak i w coraz większym stopniu przez uczniów oraz ich rodziców, a ponadto przez okoliczności wobec niej zewnętrzne jak np:

• sytuacja demograficzna kraju
• możliwości zaspokojenia przez państwo edukacyjnych aspiracji i potrzeb poznawczych, rożnych warstw ludności
• zapotrzebowanie rynku pracy podlegającym nieustannym zmianom na pracowników określonych specjalności.

Te procesy będą się nasilać w nich następstwie zarysowuje się obraz szkoły w której:

1. będą podejmować naukę dzieci lepiej niż teraz przygotowane
2. później niż o się dzieje dotychczas będzie się dokonywać wyboru specjalności zawodowej nim w wyniku rozbudowanego procesu orientacji psychologicznej i pedagogicznej a nauczanie stanie się silniej zróżnicowanie i zindywidualizowane
3. szkolą przyszłości w znacznie większym stopniu niż do tej pory będzie uzupełniać zajęcia lekcyjne zajęciami pozalekcyjnymi oraz pozaszkolnymi a ponadto będzie łączyć kształcenie formalne z nieformalnym orz ogólne z zawodowym.
4. stanie się ona szkołą szeroko dostępną dla ludzi dorosłych będą w niej mogli aktualizować i pogłębiać posiadaną wiedzę w celu przekwalifikowania się zawodowego oraz podnoszenia kwalifikacji ogólnych. W skutek tego ostre dotąd granice między kształceniem dzieci i młodzieży a kształceniem dorosłych zostaną złagodzone, a na wyższych poziomach edukacji być może nawet usunięte.
5. szkoła jutra znacznie bardziej aniżeli jej dotychczasowe odmiany zostanie włączone do instytucji i placówek edukacyjnych, które stanowią jednostkę społeczno-wychowawczą

Obecnie na progu XXI stulecia obraz szkoły przyszłości różnic się pod niektórymi względami od nakreślonej wyżej wizji warto jednak zwrócić uwagę, że niektóre cechy tej wizji udało się przewidzieć. Dotyczy to zwłaszcza inicjowanie szkoły w szeregu różnych instytucji i placówek oświatowych jako ich równoległego partnera a nie pod. nimi.

Cechy szkoły jutra:
Odp. na pytanie zależeć będzie od tego jakie będzie społeczeństw przyszłości. Dzisiaj wiemy, że będzie to z pewnością społ. oparte na wiedzy, rozwoju i edukacji.

1. Gdy chodzi o rozwój to cechuje go 3 perspektywy:
   • globalnej w myśl której rozwój długiej (czasowy) musi obejmować cały świat.
   • seksualnej zgodnie z którą dotyczy on nie jednego lecz kilku pokoleń co sprawia, że pokolenie obecnie nie może lekceważyć, a tym samym niszczyć szans pokoleń następnych.
   • kolistycznej, w której eksponuje potrzeba szer. i wszechstronnego ujmowania problemu rozwoju.
2. Edukacja - staje się procesem ustawianym oraz zależnym od tych zasobów wiedzy, jakie już posiadają i wzbogacają wiek XXI. Cechami tej wiedzy są:
   • globalny zasięg aczkolwiek nowe sposoby myślenia i działania występuje również w ukł. region. i lokal.
   • silna dynamika, która jednak nie traci z pola widzenia dotychczasowego dorobku ludz. w zakresie nauki, techniki, technologii oraz kultury.
   • uwarunkowanie społ. oraz wielopodmiotowość pod względem tworzenia wiedzy.

W związku z tym można powiedzieć, że edukacja przyszłości musi podjąć wyzwania XXI w. doprowadzić Zasady konkurencyjności, stanąć się bardziej niż dotychczas podatna na innowacje.

Zadania szkoły przyszłości.

Powinna to być szkoła silnie powiązana partnerskim wiązami z pozostałymi instytucjami placówkami wych. społeczeństwa - szkoła zintegrowana. Powinna być to szkoła otwarta na ped. innowacje zarówno sensie sprzeciwu wobec dotychczasowych modeli kształcenia które by modernizowały, modyfikowały lub kreowały ulepszenie rozwiązań w zakresie treści form organizacyjnych, metod i środków pracy dydaktycznego-wych. na różnych jej szczeblach, poczynając od przedszkola a kończąc na uczelniach wyższych.

Wprowadzenie innowacji ped. które zawsze zmierzają do przekształcenia dotychczasowych realiów edukacyjnych, muszą przy tym cechować rożny stopień radykalizmu: od form łagodniejszych jakimi są modyfikacje poprzez modernizację do najbardziej rewolucyjnych tzn. do kreowania niespotykanych do tej pory ujęć.

Szkoła podejmując tak szeroko rozumianą działalność innowacyjną musi być organizacją uczącą się. Musi być to zatem szkoła:

• otwarta na problemy lokalnej społeczności oraz daleko idącą współpracą ze środowiskiem zewnętrznym.
• zmierzającą do zapewnienia wszystkim osobom uczestniczącym w tej pracy optymalnych warunków rozwoju, a tym samym do własnego rozwoju.
• traktującą uczniów jako aktywnych uczestników procesu nauczania i uczenia się a nauczycieli jako ich doradców i dyskretnych opiekunów.
• zainteresowania przygotowaniem uczniów do tego by stawali się obywatelami jednoczącej się Europy.
• pozytywnie nastawiona do zdobyczy informatycznej techniki i technologii oraz do wykorzystania tych zdobyczy w procesie kształcenia
• ogniskująca swoje poczynania dydaktyczne i wych. wokół wszechstronnego rozwoju uczniów poprzez m.in. utrzymanie partnerskich kontaktów z innymi szkołami.

Ogólnie można powiedzieć, że szkoła przyszłości jako placówka zintegrowana oraz innowacyjna musi liczyć się z koniecznością modyfikowania, modernizowania oraz poszukiwania twórczych rozwiązań w zakresie realizowanych celów i zadań dydaktyczno-wychowawczych zachęcając nauczycieli do twórczego analizowania własnej pracy a ponad to powinna zakładać współdziałanie wszystkich zatrudnionych w niej osób. Odnosi się to również do osób współpracujących ze szkołą w tym przede wszystkim do rodziców uczestniczących do niej uczniów.

Czym różni się szkoła jako organizacja tradycyjna obejmująca nie tylko szkolę herbertowską lecz również inne jej modele, poprzedzające narodziny koncepcji szkoły zintegrowanej od szkoły przyszłości jako placówka, której główną cechą stanowi nowatorstwo. Można będzie to wskazać na przykładzie szkoły tradycyjnej i szkoły przyszłości.

Cele kształcenia - pozycja nauczyciela i relacje nauczyciel-uczeń:

• nauczyciel jest centralną postacią w edukacji. Uczeń ze swoimi potrzebami w szkole przyszłości jest centralną postacią w edukacji.
• szkoła tradycyjna- zakłada się głowieni : nauczyciel jest źródłem wiedzy o świecie, a w szkole przyszłości zakwestionowano też, że tylko nauczyciel jest źródłem wiedzy oraz założono, że również uczeń dysonuje określonymi elementami tej wiedzy, do których szkoła powinna nawiązywać.
• szkoła tradycyjna – nauczyciel kontroluje i ocenia przebieg i wyniki pracy uczniów, w szkole przyszłości rezygnuje się na ogół z ocen szkolnych na rzecz ocen opisowych.
• szkoła tradycyjna- nauczyciel kieruje, uczeń jest mu podległy, a relacja podległości jest niepodważalna, w szkole przyszłości uznaje się podmiotowość zarówno uczucia jak i nauczyciela oraz dąży się do relacji opartych na współpracy i partnerstwie.

Funkcje szkoły:

• szkoła tradycyjna – funkcja stabilizacji społecznej czyli odtwarzania porządku społecznego gdzie przeważają czynności selekcyjne, szkoła przyszłości - funkcja emancypacyjna, która ma zapewnić również szanse ale zarazem wszechstronny rozwój na miarę dziecka.
• szkoła tradycyjna - funkcja adaptacji społecznej to przygotowanie do wchodzenia w zastany porządek społeczny, szkoła przyszłości - zakwestionowano słuszność funkcji adaptacyjnej ze względu na to, że nie można przygotowywać do konkretnych warunków, co szybko zmieniającej się rzeczywistości adaptowanie się do zmian i krytycznej oceny świata
• szkoła tradycyjna – przeważa funkcja kształcenia w sz. przyszłości większy nacisk kładzie się na funkcje diagnostyczne.

Cele kształcenia:

• szkoła tradycyjna – koncentracja na wyposażeniu uczniów w określoną wiedze i przekazywanie im rzetelnych informacji, szkoła przyszłości – wiedza jest na drugim planie, a główne cele to: wzbogacenie świata doświadczeń ucznia, spotęgowanie jego aktywności, kształtowanie teoretycznych oraz praktycznych sprawności i umiejętności.
• szkoła tradycyjna istnieje kanon wspólny kształcenia ogólnego, zróżnicowany staranie do szczebla szkoły, szkoła przyszłości – rezygnuje z jednego dla wszystkich uczniów kanonu kszt. ogólnego możliwość wyboru zajęć wg. własnych zainteresowań.
• szkoła tradycyjna dydaktyczny encyklopedyzm czyli tzw. nadmiar treści gotowych, w szkoła przyszłości dydaktyczny formalizm funkcjonalny, który jest nastawiony na praktyczne działanie
• szkoła tradycyjna – historyzm, szkoła przyszłości - eksploracja współczesności i przyszłości
• szkoła tradycyjna - uporządkowana wiedza co do której to wiedza co do której przekazanie o jej niezmiennej aktualności. szkoła przyszłości - przekazywanie wiedzy typu jak wiedzieć dlaczego, która to wiedza wyposaża ucznia w umiejętności samodzielnego uczenia się

Zasady kształcenia:

• szkoła tradycyjna - zasada przekazywania dużej ilości wiedzy ustnej ( werbalizm) , szkoła przyszłości - zasada poglądowości nauczania.
• szkoła tradycyjna - zasada wdrażania uczniów do odtwarzania nabytych wiadomości i umiejętności, w szkole przyszłości – zasada operatywności wiedzy uczniów - wdrażanie ich do samodzielności myślenia i działania.
• szkoła tradycyjna – ograniczona inicjatywą uczniów, uczeń ma podążać za nauczycielem, w szkole przyszłości - zasada świadomego i aktywnego udziału uczniów w procesie kształcenia.
• szkoła tradycyjna - zasada systematyczności, szkoła przyszłości - zdarzają się i mogą się zdarzyć odstępstwa od zasady systematyczności.

Metody kształcenia:

• szkoła tradycyjna – metody werbalne- podawanie gotowych treści do przyswojenia i późniejszego odtworzenia (dydaktyka pamięci), w szkole przyszłości metoda aktywizująca, w szk. przysz. – metoda aktywizacji , problemowa oraz praktyka – dydaktyka samodzielnego myślenia i działania.
• szkoła tradycyjna - duża rola podręcznika, w szkole przyszłości ogranicza rolę podręcznika
• szkoła tradycyjna - tradycyjne metody nauczania (głównie werbalne), w szkole przyszłości - metody multimedialne , w tym kształcenie na odległość.
• szkoła tradycyjna - model nauczania przystosowawczego, w szkole przyszłości – model innowacyjny

Formy kształcenia:

• szkoła tradycyjna - system klasowo-lekcyjny, w szkole przyszłości obok systemu klasowo-lekcyjnego, system pracowniany oraz tzw. nauczanie poza murami szkoły
• szkoła tradycyjna – nauczanie masowe, frontalne, w szkole przyszłości – nauczanie indywidualne praca w grupach zainteresowań, możliwość. konsultacji z nauczycielem
• szkoła tradycyjna – zajęcia, pomijając wycieczki szkolne czy innego typu zajęcia pozaszkolne z reguły odbywają się w budynku szkoły, pomniejsza się rola środ. pozaszkolnego oraz zajęć pozalekcyjnych, w szkole przyszłości np. wycieczki po muzeach, szpitalach, domach spokojnej starości czy zakładach pracy.
• szkoła tradycyjna – duże budynki, jednolite umeblowanie, schematyzm, w szkole przyszłości - meble powinny być przystosowane do potrzeb i właściwości powinna być również możliwość mobilności podczas zajęć.

Środki kształcenia:

• szkoła tradycyjna - koncentracja na podręcznikach szkolnych, okazjonalne wykorzystanie multimediów,
• szkoła przyszłości - zastosowanie nowoczesnych technologii łączenie z wykorzystaniem w pracy szkoły komputerów i Internetu.